Zmiana funkcjonowania norweskich uczelni. Do gry wkracza UE i sztuczna inteligencja

Wykorzystanie sztucznej inteligencji w szkolnictwie wyższym rośnie dynamicznie. Z danych Studiebarometret 2025 wynika, że ponad 70 proc. studentów korzysta z AI często lub od czasu do czasu w trakcie nauki. Równolegle do rosnącego wykorzystania AI w dydaktyce i badaniach zbliża się wdrożenie unijnego rozporządzenia o sztucznej inteligencji. Nowe regulacje zostaną włączone do norweskiego prawa. Oznacza to konkretne wymogi dla uniwersytetów i szkół wyższych.

Urząd ds. Szkolnictwa Wyższego i Kompetencji (HK-dir) przygotowała raport „KI-forordningen kort fortalt”. Dokument przedstawia elementy unijnego rozporządzenia istotne dla sektora akademickiego. Jest skierowany do kadry zarządzającej oraz pracowników wykorzystujących AI. Obejmuje także osoby odpowiedzialne za nadzór wewnętrzny i zgodność z przepisami.

Starszy doradca Tommy Tranvik z HK-dir podkreśla, że nie wszystkie instytucje przeanalizowały ryzyka związane z technologią. Chodzi o odpowiedzialność, dokumentację i nadzór. Termin wejścia w życie norweskiej ustawy o AI nie jest jeszcze znany. Przygotowania powinny jednak rozpocząć się wcześniej. Raport ma ułatwić zrozumienie regulacji przed ich formalnym wdrożeniem.

Tranvik wskazuje pięć działań, które uczelnie powinny podjąć niezwłocznie. Pierwszym jest mapowanie całego wykorzystania AI w dydaktyce, badaniach i administracji. Drugim – budowa kompetencji w zakresie nowych przepisów. Instytucje muszą też ustalić, czy są dostawcą systemu, jego operatorem, czy pełnią obie role.

Kolejny krok to ocena kategorii ryzyka wykorzystywanych systemów. Ostatnim elementem jest wprowadzenie jasnych ról, procedur oraz mechanizmów kontroli wewnętrznej. Rola instytucji zdecyduje o zakresie obowiązków. Obejmą analizę ryzyka, wymogi dokumentacyjne, ochronę danych oraz nadzór człowieka nad systemem. Nowe przepisy będą dotyczyć dydaktyki, badań i administracji.

Høgskolen i Østfold rozpoczęła przygotowania dwa lata temu. Obecnie prowadzi trzyletni projekt związany z AI. Do zespołu dołączono dwie nowe osoby odpowiedzialne za rozwój kompetencji oraz usług opartych na sztucznej inteligencji. Uczelnia koncentruje się na szkoleniach i opracowaniu wytycznych.

Wiosną HiØ uruchomi własne zasady stosowania AI podczas egzaminów. Inspiracją były rozwiązania z Uniwersytetu w Tromsø. Celem jest wypracowanie dialogu na temat odpowiedzialnego wykorzystania technologii. Przedstawiciele uczelni wskazują na różnicę między AI jako narzędziem edukacyjnym a AI jako sposobem upraszczania zadań. To rozróżnienie ma znaczenie dla tworzenia regulaminów.

HK-dir zapowiada aktualizację raportu wraz z publikacją nowych wytycznych z UE oraz od władz norweskich. Instytucje będą musiały na bieżąco dostosowywać swoje procedury. Proces wdrażania przepisów stanie się elementem zarządzania cyfryzacją w szkolnictwie wyższym. Dla wielu uczelni będzie to pierwszy tak szeroki przegląd wykorzystania AI w całej organizacji.