Niesłuszne wyroki przez błąd urzędu? Sąd wznowi sprawy 36 skazanych po „skandalu NAV”

Skazani otrzymywali zasiłek rehabilitacyjny lub chorobowy z Urzędu Pracy i Polityki Socjalnej (NAV), mieszkając w innych krajach EOG bez wcześniejszego zgłoszenia urzędowi pobytu za granicą. Na tej podstawie, za oszustwo lub nieprawidłowe wyjaśnienia, w sądach rejonowych usłyszeli m.in. wyroki grzywny, odszkodowania dla NAV, kar społecznych oraz warunkowego i bezwarunkowego pozbawienia wolności.

Przypomnijmy: przed dwoma laty NAV przyznał, że błędnie interpretował przepisy EOG od 2012 r., odkąd w Unii Europejskiej wprowadzono nowe regulacje dotyczące ubezpieczenia społecznego. Na początku lipca br. Sąd Najwyższy orzekł, że skala błędów może jednak sięgać znacznie dalej niż 2012 roku. Pracownicy Urzędu Pracy i Polityki Socjalnej mogli bowiem błędnie interpretować europejskie przepisy, a co za tym idzie, niesłusznie odmawiać wypłaty zasiłków już przed 2012 rokiem. NAV będzie rozpatrywać poszczególne sprawy z archiwum od 1994 roku.

Gdyby jednak uwzględnić tylko niecałą ostatnią dekadę, błędna praktyka NAV doprowadziła do skazania co najmniej 86 osób za oszustwa związane z ubezpieczeniem społecznym i skazanie minimum 36 na karę pozbawienia wolności nawet na 8 miesięcy. W wyniku błędnej interpretacji przepisów EOG spora grupa otrzymała również wysokie roszczenia o zwrot pieniędzy.

Komisja Readmisyjna jednogłośnie postanowiła teraz uwzględnić wnioski o ponowne otwarcie spraw 36 skazanych. W swoich orzeczeniach odwołała się do decyzji, w której Sąd Najwyższy orzekł o związku między ustawą o ubezpieczeniach społecznych a przepisami EOG. Po zasięgnięciu opinii Sądu Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA), uznał on, że wymóg mieszkania w Norwegii w ustawie o ubezpieczeniach społecznych jest sprzeczny z prawem EOG.

Na tej podstawie Komisja stwierdziła, że ​​wydane wyroki sądów rejonowych opierały się na niezrozumieniu prawa i że obiektywne warunki karne dotyczące oszustwa nie zostały spełnione.

Jesienią 2020 Urząd Nadzoru Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (ESA) wszczął formalne postępowanie przeciwko Norwegii za złamanie przepisów EOG dotyczących prawa do swobodnego przemieszczania się. Chodziło właśnie o ograniczenia w pobieraniu świadczeń chorobowych za granicą i skandal związany z ubezpieczeniami społecznymi.

Osoby uprawnione do niektórych zasiłków chorobowych miały przebywać w kraju fiordów. I chociaż beneficjenci mogli podróżować za granicę, wymagało to uprzedniej zgody NAV. Zdaniem ESA jednak Norwegia nadal niesłusznie ogranicza prawa EOG beneficjentów pobierających świadczenia chorobowe, wymagając od nich pobytu w Norwegii.