Na ratunek norweskiemu dziedzictwu kulturowemu. Kościoły klepkowe otrzymają miliony koron na konserwację

Kiedyś w Europie istniało ponad tysiąc kościołów klepkowych, ale na terenie dzisiejszej Norwegii przetrwało jedynie 28 takich budowli. – Norweskie kościoły klepkowe są unikatowe w skali globalnej i stanowią ważną część dziedzictwa kulturowego Norwegii – uważa minister klimatu i środowiska Andreas Bjelland Eriksen.

Dlatego konserwatorzy starają się zabezpieczyć średniowieczne obiekty przed warunkami atmosferycznymi, zwykłym zużyciem, a nawet działalnością nietoperzy, które często w nich bytują i niszczą zabytkowe powierzchnie chociażby… moczem. Prblem opisywaliśmy kilka lat temu w >>> tym artykule.

Kościół w Urnes otrzymał największą dotację w wysokości 1,8 miliona koron. Do celów konserwacyjnych zostanie użyta tradycyjna rzemieślnicza metoda z wykorzystaniem smoły. Obiekt pochodzi z ok. 1130 roku i jest uważany za najstarszy zachowany kościół klepkowy. Znajdują się w nim również materiały pochodzące ze świątyni wybudowanej ok. 1070.

Fundusze na smołowanie otrzymały również kościoły klepkowe w Heddal, Vågå, Høyjord i Haltdalen.

Rok 2025 jest pierwszym rokiem, w którym norweskie Ministerstwo Dziedzictwa Kulturowego ogłosiło przyznanie dotacji na utrzymanie, konserwację i dokumentację kościołów klepkowych. Wcześniej program realizowany był w formie bieżących przydziałów środków przez cały rok, w zależności od otrzymanych wniosków.

Kościoły klepkowe (norsk: stavkirker) to jeden z najcenniejszych i najbardziej charakterystycznych zabytków architektury sakralnej w Norwegii – a zarazem unikalny fenomen na skalę światową. W okresie średniowiecza, gdy Norwegia przechodziła z pogaństwa na chrześcijaństwo, powstało około 1000–1300 w całości drewnianych świątyń zbudowanych w unikalnej technice słupowo-klepkowej (stav = słup). Dachy były zwykle wielopoziomowe i strome, pokryte gontem lub łupkiem. Konstrukcja była składana bez użycia gwoździ, jedynie z wykorzystaniem złączy ciesielskich i drewnianych kołków.

Architektura tych kościołów łączy elementy chrześcijaństwa i przedchrześcijańskiej kultury nordyckiej – na portalach wejściowych i w zdobieniach można znaleźć motywy smoków, węży czy run, przypominające estetykę wikińską.

Z 28 zachowanych stavkirker większość znajduje się w zachodniej i południowej Norwegii. Wiele z nich działa dziś jako muzea, inne wciąż pełnią funkcje parafialne. Można je zwiedzać, a niektóre organizują też koncerty czy śluby.

Źródła: Riksantikvaren, NTB, MojaNorwegia.pl, ArchDaily