Rząd szykuje „czerwony przycisk”. To nowa metoda interwencji państwa

Minister ds. samorządu terytorialnego Bjørnar Skjæran zapowiada prace nad nowym rozwiązaniem dla gmin z trwałymi problemami finansowymi. Chodzi o tzw. „czerwony przycisk”, uruchamiany w sytuacjach, gdy obecny system nadzoru nie przynosi efektów.

Dane pokazują pogarszającą się kondycję finansową samorządów. Ponad połowa gmin w Norwegii zakończyła 2024 rok z deficytem.

Według organizacji sektora komunalnego KS, sytuacja finansowa gmin jest najgorsza od 40 lat. Problemy wynikają z wysokiego zadłużenia, słabych funduszy rezerwowych i ujemnych wyników operacyjnych. Wiele samorządów ogranicza wydatki na usługi społeczne, zdrowotne i opiekuńcze. Skutki odczuwają mieszkańcy.

Minister ostrzega, że więcej gmin może trafić na listę Robek. Obecnie znajduje się na niej 27 samorządów. KS prognozuje wzrost tej liczby do około 100 w 2027 roku. Robek obejmuje gminy wymagające ścisłego nadzoru finansowego państwa.

Moskenes pozostaje na liście Robek od niemal 13 lat. Sytuacja była na tyle poważna, że państwo zgodziło się umorzyć dług w wysokości 160 mln NOK w zamian za połączenie z sąsiednią gminą. Podobnie długo na liście pozostawała gmina Hareid, która wróciła na nią ponownie w 2024 roku.

Nowy mechanizm miałby być uruchamiany w przypadkach, gdy standardowe narzędzia zawodzą. Minister zapowiada analizę obecnego systemu i kompetencji administracji państwowej. Celem jest wcześniejsze i silniejsze wsparcie gmin z długotrwałymi problemami. Rozwiązanie ma zapobiegać powstawaniu kolejnych przypadków takich jak Moskenes.

Równolegle rząd zachęca gminy do dobrowolnych połączeń i szerszej współpracy między samorządami. Zdaniem ministra najmniejsze gminy częściej mają trudności z realizacją ustawowych zadań. Zmiany demograficzne, w tym starzenie się społeczeństwa, mają dodatkowo zwiększyć znaczenie współpracy regionalnej w najbliższych latach.