Eksportowa katastrofa Norwegii. Jest najgorsza ze wszystkich państw Europy Zachodniej

Raport Menon Economics, firmy zajmującej się analizą i doradztwem w oparciu o badania naukowe z pogranicza ekonomii biznesu, ekonomii społecznej i polityki biznesowej, powstał na zlecenie państwowej spółki Eksportkreditt, związków zawodowych (LO), a także Konfederacji Norweskich Przedsiębiorców (NHO). Pokazuje jasno - w ostatnich latach nastąpił dramatyczny spadek eksportu, zaś norweska luka eksportowa, czyli różnica wartości między tym, co sprzedajemy i kupujemy w handlu z innymi krajami, jest największa od lat. - To brutalnie szczery i ważny raport, który maluje obraz ponurej sytuacji - mówi liderka LO Peggy Hessen Følsvik w wypowiedzi dla serwisu Børsen.

Eksport jest oznaką przewagi konkurencyjnej nad światem zewnętrznym i przyczynia się do wzrostu w pozostałej części gospodarki. Norweski eksport o wartości 1100 mld NOK (z czego 350 mld otrzymano z eksportu ropy i gazu) stanowi podstawę zarówno dochodów, utrzymania miejsc pracy, jak i zapewnienia dobrobytu, czytamy w raporcie. Obliczenia Menon Economics pokazują, że łączna wartość eksportu w 2020 r. stanowiła podstawę zatrudnienia dla około 560 000 pracowników, co odpowiada co piątemu norweskiemu miejscu pracy. Jednak coś jest nie tak.

W raporcie stwierdza się, że norweski eksport, w porównaniu do sąsiadów z Europy, został daleko w tyle. Menon przywołuje dane Banku Światowego, które pokazują, że - mierząc w euro, dolarach i stałych cenach - wszyscy najbliżsi sąsiedzi odnotowali w ostatnich latach większy wzrost eksportu niż Norwegia. Następnie, że Niemcy, Dania, Szwecja, Finlandia, Niderlandy i Belgia rozwijały się szybciej niż Norwegia – niezależnie od tego, czy wartość eksportu ropy i gazu jest uwzględniona w kalkulacji, czy też nie. Ponadto, jak wskazuje raport, żaden inny kraj w Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) ani w krajach BRICS (rozwijających się – Brazylii, Rosji, Indiach, Chinach oraz RPA) nie stracił udziału w globalnym rynku tak szybko, jak Norwegia w ciągu ostatnich 20 lat. Norwegia pozostaje też z najniższym eksportem w Europie Zachodniej i jego udziałem w tworzeniu PKB.

Poniżej: wykres przedstawia bilans handlowy (różnicę między eksportem a importem) Norwegii w ostatnich latach. Linią ciągłą zaznaczono bilans handlowy z udziałem ropy i gazu, linią przerywaną bez. Wykres pokazuje, że nie włączając ropy i gazu do statystyk, Norwegia osiąga deficyt handlowy. Znacznie upraszczając, ujemne saldo handlowe oznacza po prostu odpływ pieniędzy z kraju. Jak informuje resort handlu, w 2020 Norwegia odnotowała deficyt w wysokości 20 mld NOK w handlu towarami i usługami za granicą.

Menon Economics zaznacza, że Norwegia nie od razu odczuje skutki zapaści w eksporcie. Funkcję bariery ochronnej spełni tu naturalny surowiec - ropa naftowa. Pieniądze z Funduszu Naftowego (Oljefondet) mogą płynąć wartkim strumieniem na sfinansowanie choćby importu i zapewnienie balansu gospodarczego. Dlaczego więc podniesiono larum?  

Analitycy wskazują kilka powodów. Po pierwsze dochód z Funduszu Naftowego wykorzystany na opłacenie importu nie tworzy ani dynamicznej społeczności biznesowej, ani nowych miejsc pracy. Kraj, eksportując towary na rynki międzynarodowe, z zasady konkuruje z firmami na całym świecie. Niewielki eksport lub też mały jego wzrost są zatem możliwą oznaką braku konkurencyjności na światowych rynkach, stwierdza Menon Economics. W związku z czym, gdy Norwegia - nawet po znacznym osłabieniu narodowej waluty - nie zwiększyła wolumenu eksportu, pokazała wyraźnie owy brak konkurencyjności na międzynarodowym rynku. Badania społeczno-ekonomiczne pokazują, stwierdzają analitycy, że ekspozycja na rynki globalne zmusza firmy do większej aktywności - są bardziej innowacyjne, a przez to bardziej konkurencyjne. W ten sposób eksport zwiększa produktywność, czyli stanowi najważniejszą siłę napędową wzrostu dobrobytu w gospodarce.

Ponadto bardzo istotnym czynnikiem, o którym również wspomina NHO, odnosząc się do raportu, jest także przemysł naftowy. - Ponieważ dochody z ropy spadają, musimy wzmocnić przemysł na kontynencie i stworzyć nowy przemysł eksportowy, stwierdza. Jak bowiem przewiduje się w raporcie, przychody z eksportu ropy i gazu ulegną znacznemu zmniejszeniu w nadchodzących latach w wyniku niższych cen produkcji na szelfie norweskim. Wraz ze znacznie zmniejszonymi inwestycjami w sektorze ropy i gazu w dłuższej perspektywie stworzy to potrzebę umocnienia kontaktów handlowych z zagranicą. -  Norwegia potrzebuje innowacji i internacjonalizacji. Jesteśmy w tyle za innymi krajami, jeśli chodzi o rozwój eksportu, ale z raportu jasno wynika, że ​​norweski biznes i przemysł mają przewagę w zielonej transformacji, zwłaszcza dzięki naszemu doświadczeniu i wiedzy z branży offshore, morskiej i energetycznej – mówi prezes NHO Svein Tore Holsether, cytowany w komunikacie prasowym.

Powoli dobiega końca era, gdy wydobycie czarnego złota stanowiło remedium na wszelkie gospodarcze problemy Norwegii. Zwraca na to uwagę Holsether. - Ponieważ norweska produkcja ropy naftowej spada, Norwegia musi eksportować nowe produkty, aby sfinansować nasz import. Ten eksport prawdopodobnie będzie dotyczył towarów i usług, które są bardziej zależne od porozumienia EOG niż eksport ropy i gazu. 

NHO uważa, że dzięki umowie EOG Norwegia jest częścią największego i najbardziej zintegrowanego rynku na świecie. Tworzy to miejsca pracy i podnosi konkurencyjność norweskich firm. Należy więc podtrzymać porozumienie EOG i wykorzystać możliwości współpracy, a kraj fiordów w większym stopniu musi uczestniczyć w inicjatywach europejskich. Jak bowiem podkreśla NHO, Unia Europejska jest najważniejszym partnerem handlowym Norwegii.

Menon Economics wskazuje w raporcie, że norweski eksport koncentruje się wokół kilku branż, którymi są albo przemysł surowcowy (ropa i gaz, owoce morza i metale), albo podmioty na rynkach międzynarodowych (sektor transportu morskiego). Przemysł morski, reprezentowany przez sektor naftowo-gazowy oraz przemysł owoców morza przez długi czas stanowiły od dwóch trzecich do trzech czwartych norweskiego wskaźnika eksportu. 

Poniżej: wykres przedstawia udział ropy i gazu w całym eksporcie Norwegii w 2020.

Jednak analitycy wskazują, że Norwegia musi zmienić strategię i postawić na eksport nowych usług i towarów. Fakt ten podkreśla również Ministerstwo Handlu i Przemysłu, choć przemilcza, dlaczego akurat w tym momencie status norweskiego eksportu znalazł się na świeczniku władz. Od 1 lipca bowiem zacznie działać Rada ds. Strategii Eksportu, której głównym zadaniem będzie wzmocnienie tej obecnie pięty achillesowej w norweskiej gospodarce. - Eksport i handel ponad granicami państwowymi są absolutnie kluczowe dla tworzenia wartości w Norwegii - stwierdziła szefowa resortu Iselin Nybø. Rząd zwróci uwagę na branże, które mają przewagę konkurencyjną i połączy je z konkretnymi możliwościami na rynkach światowych, tak aby kilka norweskich firm mogło wspólnie wykorzystać możliwości na dużych rynkach międzynarodowych, poinformowano. 

Rada będzie także zarządzać 75 mln koron z państwowej kasy przeznaczonymi w 2021 na rozwój norweskiego eksportu.

Mimo że dane za ostatnie lata nie mogą raczej napawać optymizmem, to przyszłość, według Menon Economics, maluje się już w jasnych barwach. Prognozy wskazują, że wartość norweskiego eksportu wzrośnie w ciągu bieżącego i następnego roku. Oznacza to, że prawdopodobnie już w 2021 r. Norwegia odnotuje nadwyżkę handlową, napędzaną wzrostem cen ropy. Analitycy szacują, że na poprawę wskaźnika eksportu wpłynie także prędkość programu szczepień na covid-19 największych partnerów handlowych Norwegii w obszarze EOG i Wielkiej Brytanii. Według wstępnych obliczeń Menon Economics eksport w 2021 poprawi się bardzo w porównaniu do roku 2019, a już w 2022 odnotuje wyraźny wzrost.

Menon Economics, NHO, LO, Nærings- og fiskeridepartementet, Børsen