Z miłości do… strajków. Ale na norweskich protestach rzadko ujrzysz Polaka

Przynależność do związków zawodowych to dla norweskich pracowników „rzecz święta”. Do najbardziej popularnych organizacji pracowniczych: Norweskich Związków Zawodowcy (LO), Konfederacji Związków Zawodowych (YS) oraz Konfederacji Pracodawców (NHO) należy ogromna część norweskiego społeczeństwa.

Te dane nie dotyczą jednak polskich pracowników. Według zajmującej się tematem związków zawodowych dr Tatanyi Valland z Uniwersytetu w Oslo, Polacy – mimo tradycji „solidarnościowych” – podchodzą do norweskich organizacji dużo ostrożniej. Przyczyn jest sporo: od niepewności związanej z inną kulturą pracy, aż po inny język, prawo i… nieufność wobec norweskich współpracowników.

Tatanya Valland podkreśla, że sytuację związkowców związaną z odmiennymi narodowościami świetnie obrazują najświeższe dane statystyczne LO. Według prezentowanych przez Norweżkę informacji, do związków zawodowych należy znakomita większość norweskich pracowników. Przykładowo, jeśli chodzi o sektor publiczny, jest to aż 80 proc. zatrudnionych.

Valland tłumaczy to „norweską tradycją” – związki są obecne w Norwegii od dziesiątek lat, a popularność LO i YS w środowisku pracy z roku na rok rośnie w siłę. Oprócz tego w kraju fiordów działają dziesiątki organizacji zrzeszających poszczególnych branżowców – lekarzy, księgarzy, artystów i wielu innych.

Norwegowie zauważają, że o popularność organizacji dbają także marketingowcy z poszczególnych organizacji – na norweskich ulicach nie brakuje reklam zachęcających do zapisania się np. do LO. W czasie przerwy wakacyjnej wiele miejsc pracy patrolują również oddziały związkowych „młodzieżówek”. Reprezentanci LO rozmawiają wtedy z pracownikami, uświadamiając ich w kwestiach prawnych i upewniają się, że warunki pracy są dla nich odpowiednie.

Do związków zawodowych dużo bardziej sceptycznie podchodzą cudzoziemcy. Patrol młodzieżówki LO przywołuje przykład placu budowy w Oslo. Podczas lipcowej wizyty okazało się, że na 400 pracowników z 25 różnych krajów, do związków należy tu 50 proc. budowlańców. Niemal wszyscy pochodzili z Norwegii.

Tatanya Valland zauważa, że sceptycyzm cudzoziemców najczęściej wynika z sytuacji politycznej i kontekstu historycznego w ojczyźnie. Ciekawym przypadkiem są jednak Polacy – choć w Norwegii są nas setki tysięcy, związków unikamy jak ognia. Valland wyjaśnia, że oczywiście zdarzają się przypadki, gdy wśród strajkujących wraz z LO znajdowali się także rodacy, jednak nie jest to częsta sytuacja.

Norweżka zauważa, że w Polsce – mimo naszych „solidarnościowych” tradycji – do związków zawodowych należy tylko 13 proc. pracowników. Valland tłumaczy to mniejszym wpływem państwa i związków na relacje pomiędzy pracownikiem a pracodawcą. Co ciekawe, tendencja z roku na rok jest coraz bardziej spadkowa.

Podczas wykładu dotyczącego związków zawodowych Valland zadaje publiczności proste pytanie: „Dlaczego szef w Norwegii jest przyjazny pracownikom?”. Twierdzi, że odpowiedź jest prosta – „bo musi”. Długoletnie tradycje związkowców i strajki, o których z miesiąca na miesiąc jest w kraju fiordów coraz głośniej, sprawiają, że norwescy pracodawcy bardzo ostrożnie podchodzą do kontaktów z podwładnymi. Norweżka podkreśla, że sam odpowiednik polskiego słowa „podwładny” jest tu używany bardzo rzadko. W przeciwieństwie do Szwecji czy Polski, w Norwegii szef będzie nazywał zatrudnionego „współpracownikiem”.

Dystans pomiędzy szefem i ekipą pracowniczą – choć zawsze będzie istniał – wydaje się być tu znacznie mniejszy. Norwegowie lubią tłumaczyć ten stan rzeczy obowiązującymi w miejscu pracy „norweskimi tradycjami” i „narodową kulturą pracy”. Naukowcy mówią natomiast o „gwarancji bezpieczeństwa” – wspólnie zjedzonym obiedzie, wypitej kawie i pozytywnym nastawieniu jako widocznym równouprawnieniu i szacunku, które zapewnią pracodawcy „względny spokój”.

Do sprawy zupełnie inaczej podchodzą zatrudnieni w Norwegii polscy pracownicy. Wielu z nich mówi o „związkowcach” jako o „karierowiczach”. Według sceptyków, związki zawodowe obejmują ochroną tylko tych, których chcą akurat „wylansować”. Niezadowoleni ze swojej sytuacji pracownicy często piszą na stronach i forach internetowych o sytuacjach, w których związki nie były w stanie im pomóc.

Wielu przyznaje też, że cała idea wydaje im się niejasna. Niektórzy internauci podkreślają, że związki – mimo wiedzy o tysiącach pracujących w kraju cudzoziemców – nastawiają się tylko i wyłącznie na Norwegów i to właśnie do nich mają przemówić wszelkie działania reklamujących organizację marketingowców.