Klimabrøl, bunadsgerilja czy kjøttskam. Rada Językowa wybrała najciekawsze słowa 2019 roku

To nie jedyne słowo związane z kwestią ochrony klimatu, które w 2019 roku przykuło uwagę Rady Językowej – w zestawieniu znalazły się też wyrazy kjøttskam, oveturisme czy havvind.

Na pierwszym miejscu listy najciekawszych nowych słów 2019 roku norweska Rada Językowa zdecydowała się umieścić wyraz klimabrøl, który został po raz pierwszy użyty w związku z sierpniowym strajkiem klimatycznym młodzieży, podczas którego zebrały się tysiące młodych Norwegów z całego kraju. Członkowie Språkrådet uważają, że słowo zasługuje na szczególne wyróżnienie ze względu na to, jak dobrze podsumowuje siłę i zaangażowanie, które w tym roku młodzi aktywiści pokazali w walce o ochronę środowiska.

Na drugim miejscu w rankingu znalazło się słowo bunadsgerilja. Określenie powstało w związku z protestami mieszkańców Kristiansund przeciwko zamknięciu oddziału położniczego w mieście – to wtedy twórczyni wyrazu, Anja Solvik, apelowała do ludzi, aby w ramach sprzeciwu wrzucali do internetu zdjęcia z górskich szczytów w bunadach, czyli norweskich strojach ludowych.

Jak tłumaczą twórcy zestawienia, pierwszy człon, bunad-, niesie ze sobą skojarzenia z tradycją i oddaniem, podczas gdy druga część słowa, -gerilja (partyzant), jest związana z czymś spontanicznym i niepodporządkowanym – to właśnie to połączenie oddaje zdaniem Rady Językowej norweski konflikt między miastem a wsią.

Na podium znalazło się też słowo kjøttskam, które oznacza dosłownie „wstyd przed mięsem” i nawiązuje bezpośrednio do rosnącego zainteresowania ochroną klimatu oraz tym, co dana jednostka może zrobić, aby ograniczyć swój negatywny wpływ na środowisko. W tym samym czasie powstało też wiele innych wyrazów złożonych ze słowem skam (wstyd) – m.in. bilskam, czyli wstyd przed jazdą samochodem.

Na liście pojawiły się też istniejące już słowa, które w tym roku znacznie zyskały na popularności lub otrzymały nowe znaczenie. Między innymi chodzi tu o overturisme, nawiązujące się do negatywnych lokalnych skutków nasilonej turystyki czy havvind, które odnosi się do energii pozyskiwanej z farm wiatrowych. Kveikøl zostało z kolei docenione za promowanie tradycji browarniczej, która po latach pojawiła się jako nowa – kveik jest bowiem starodawnym norweskim określeniem drożdży i odnosi się do dawnego sposobu ważenia piwa.

W tegorocznym zestawieniu członkowie Rady Językowej wyróżnili też m.in. słowo scenenekt, które zastąpiło angielskie wyrażenie no platforming – w wielu językach stosowane jako określenie strategii, kiedy osoba lub grupa nie zostaje dopuszczona do debaty publicznej ze względu na odmienne poglądy. Rada podkreśliła, że scenenekt jest też świetnym dowodem na to, jak norweskie słowo może zastąpić zagraniczne wyrażenia w codziennej mowie.

Dużą uwagę poświęcono też neutralnemu płciowo słowu helesykepleier – czyli pielęgniarce środowiskowej – które oficjalnie zastąpiło dotychczasowe określenie helsesøster.

Ponadto w zestawieniu znalazł się też wyraz sovekapsel – czyli kapsuły do spania – które pojawiło się w norweskim kontekście w związku z planami zwiększenia konkurencyjności kolei. Zestawienie zamyka słowo skrønike, będące połączeniem wyrazów skrøne (bujda) oraz krønike (kronika) – członkowie Rady uznali, że może być to początek nowe gatunku w sztuce, charakteryzującego się „przedstawieniem historii z luźnym podejściem do faktów”.