Praca i prawo pracy
|
We współpracy z kancelarią Advokatfirma Nierzwicki & Bluszko AS
|
18 września 2026 08:15
Pracujesz na część etatu i często bierzesz dodatkowe zmiany? Norwegia szykuje zmiany
Masz w umowie 50, 60 albo 80 proc. etatu, ale w praktyce regularnie pracujesz więcej? W Norwegii dodatkowe godziny nie zawsze oznaczają nadgodziny i nie zawsze dają prawo do 40-procentowego dodatku. To może się jednak zmienić. 15 września opublikowano raport dotyczący nowych zasad dla pracowników zatrudnionych na część etatu. Wyjaśniamy, co obowiązuje dziś i czego warto pilnować.
Dodatkowe godziny nie zawsze oznaczają overtid.
MojaNorwegia - Ilustracja AI
Taka sytuacja jest w Norwegii bardzo częsta.
Masz np. 60 proc. etatu. Ktoś zachorował, brakuje ludzi albo jest więcej pracy, więc szef pyta:
- Możesz przyjść jutro?
- Weźmiesz dodatkową sobotę?
- Zostaniesz dziś kilka godzin dłużej?
- Weźmiesz dodatkową sobotę?
- Zostaniesz dziś kilka godzin dłużej?
Jedna dodatkowa zmiana zamienia się w kolejną, a po kilku miesiącach okazuje się, że formalnie nadal pracujesz na część etatu, ale w praktyce godzin masz znacznie więcej.
Czy wszystkie te godziny są nadgodzinami?
Nie zawsze.
Merarbeid a overtid – jaka jest różnica?
W Norwegii funkcjonują dwa ważne pojęcia.
Merarbeid to dodatkowe godziny ponad to, co masz zapisane w umowie, ale nadal mieszczące się w granicach normalnego czasu pracy.
Overtid to nadgodziny w rozumieniu norweskich przepisów.
W typowej sytuacji zwykły czas pracy nie powinien przekraczać 9 godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo, choć w niektórych zawodach i systemach pracy limity mogą być niższe.
Dlatego osoba zatrudniona np. na 60 proc. etatu może pracować więcej niż przewiduje jej umowa, ale część tych godzin nadal będzie traktowana jako merarbeid, a nie overtid.
To częste nieporozumienie. Pracownik widzi w umowie 60 proc. etatu i zakłada, że każda godzina ponad ten wymiar jest nadgodziną. W praktyce trzeba sprawdzić nie tylko procent etatu, ale też liczbę przepracowanych godzin, umowę i ewentualny układ zbiorowy.
Kiedy należy się dodatkowe 40 proc.?
Za pracę zakwalifikowaną jako overtid pracownikowi przysługuje co najmniej 40 proc. dodatku do zwykłej stawki.
Nie oznacza to jednak, że osoba na 50 czy 60 proc. etatu dostanie taki dodatek od razu po przekroczeniu swojego etatu.
Warto też sprawdzić umowę i tariffavtale, bo w niektórych firmach obowiązują korzystniejsze zasady.
Przykład:
Masz umowę na 60 proc. etatu i zgodnie z nią pracujesz np. około 22–24 godzin tygodniowo. W jednym tygodniu pracodawca prosi Cię o kilka dodatkowych zmian i ostatecznie przepracujesz 32 godziny.
Te dodatkowe godziny są co do zasady merarbeid – czyli pracą ponad wymiar zapisany w umowie, ale nadal w granicach normalnego czasu pracy. Nie oznacza to automatycznie prawa do ustawowego dodatku 40 proc.
Dopiero po przekroczeniu granicy zwykłego czasu pracy pojawia się overtid.
Standardowo norweskie przepisy wskazują maksymalnie:
- 9 godzin pracy w ciągu 24 godzin,
- 40 godzin pracy w ciągu 7 dni.
W niektórych systemach pracy, np. zmianowej, nocnej czy rotacyjnej, tygodniowa granica może być niższa.
Jeżeli nie wiesz, czy dodatkowe godziny zostały dobrze rozliczone, sprawdź także nasz poradnik „Wypłata się nie zgadza: jak czytać lønnsslipp i kiedy sprawa robi się prawna”.
Część etatu na papierze, więcej godzin w praktyce.MojaNorwegia - Ilustracja AI
Pracujesz więcej od wielu miesięcy? Sprawdź ostatni rok
Tu pojawia się bardzo ważny zapis prawny.
Jeżeli przez ostatnich 12 miesięcy regularnie pracowałeś więcej niż wynika z Twojej umowy, możesz mieć prawo do zwiększenia etatu.
Przykład:
Masz umowę na 50 proc., ale przez większość roku pracujesz faktycznie około 70–75 proc.
W takiej sytuacji możesz sprawdzić, czy masz podstawę do wystąpienia o większy etat.
Nie chodzi o kilka pojedynczych zastępstw. Ważne jest, czy dodatkowa praca była regularna i powtarzalna.
Jeżeli dodatkowe zmiany pojawiają się stale przez wiele miesięcy, warto przeanalizować cały ostatni rok. Może się okazać, że rzeczywisty wymiar pracy od dawna jest wyższy niż ten zapisany w umowie.
Pracodawca może odmówić zwiększenia etatu, jeśli wykaże, że dodatkowe zapotrzebowanie na pracę już nie istnieje.
Temat może być szczególnie ważny dla osób pracujących jako vikar albo ringevikar. Więcej o takich umowach pisaliśmy tutaj: „Praca na vikar, ringevikar albo przez agencję. Jakie prawa ma pracownik w Norwegii?”.
Dlaczego Norwegia chce zmienić zasady?
Obecny system został zakwestionowany na poziomie europejskim.
Problem polega na tym, że osoba na część etatu często musi przepracować znacznie więcej godzin ponad swój kontrakt, zanim zacznie otrzymywać dodatek za overtid.
Czyli pracownik na pełnym etacie szybciej osiąga próg nadgodzin, a osoba na pół etatu musi najpierw „nadrobić” brakujące godziny do pełnego wymiaru.
Takie rozwiązanie może prowadzić do nierównego traktowania osób zatrudnionych na część etatu.
I właśnie dlatego Norwegia pracuje nad zmianą zasad.
Raport już jest. Ale porozumienia nie ma
15 września 2026 roku specjalna grupa robocza przekazała norweskiemu rządowi raport dotyczący merarbeid i overtid osób zatrudnionych na część etatu.
Najważniejszy wniosek?
Nie udało się uzgodnić jednego wspólnego rozwiązania.
Przedstawiciele pracowników i pracodawców różnią się w ocenie tego, jak powinny wyglądać przyszłe zasady.
Strona pracownicza uważa, że po orzeczeniach Trybunału Sprawiedliwości UE pracownicy na część etatu powinni być lepiej chronieni przed nierównym traktowaniem przy rozliczaniu dodatkowych godzin.
Przedstawiciele pracodawców podchodzą do tego ostrożniej i wskazują, że nie wszystkie europejskie orzeczenia da się wprost przełożyć na norweskie warunki.
Norweski rząd rozpoczął już analizę raportu i przygotowania do dalszych prac legislacyjnych.
To jednak bardzo ważne: nowe przepisy nadal nie weszły w życie.
Na dziś obowiązują dotychczasowe zasady dotyczące merarbeid i overtid.
Jednocześnie coraz więcej wskazuje na to, że norweski system zostanie zmieniony.
Według szacunków przedstawionych w związku z pracami nad raportem, nowe zasady mogą mieć duże znaczenie finansowe zarówno dla pracowników, jak i pracodawców.
Czy już teraz można domagać się pieniędzy?
Nie ma jednej odpowiedzi dla wszystkich.
Znaczenie może mieć:
- umowa o pracę,
- tariffavtale,
- liczba dodatkowych godzin,
- sposób ich rozliczania,
- okres, w którym pracownik wykonywał dodatkową pracę.
Dlatego nie można dziś powiedzieć, że każdy pracownik na część etatu automatycznie ma prawo do 40 proc. dodatku za każdą godzinę ponad swój kontrakt.
Jednocześnie warto sprawdzić swoją sytuację, szczególnie jeśli dodatkowe godziny pojawiały się regularnie przez dłuższy czas.
Zachowuj grafiki i lønnsslipp
Jeżeli często pracujesz ponad swój etat, nie polegaj tylko na pamięci.
Zachowuj:
- grafiki,
- timelister,
- lønnsslipp,
- SMS-y i wiadomości od przełożonego,
- informacje o dodatkowych zmianach,
- umowę o pracę i aneksy.
To właśnie te dokumenty mogą później pokazać, ile naprawdę pracowałeś.
W takich sprawach dokumentacja ma ogromne znaczenie. Grafiki, zestawienia godzin i lønnsslipp mogą pokazać zarówno rzeczywisty wymiar pracy, jak i sposób rozliczania dodatkowych godzin.
Kiedy warto skonsultować sprawę?
Problemy z częścią etatu często nie zaczynają się od konfliktu.
Najpierw jest jedna dodatkowa zmiana. Potem kolejna. Z czasem pracownik nadal ma na papierze 50 czy 60 proc. etatu, ale w praktyce pracuje znacznie więcej.
Dlatego warto wiedzieć, kiedy dodatkowe godziny są merarbeid, kiedy stają się overtid i kiedy regularna praca ponad wymiar może dać podstawę do zwiększenia etatu albo roszczeń dotyczących wynagrodzenia.
Jeżeli pracujesz na część etatu, a regularnie bierzesz dodatkowe zmiany, faktycznie pracujesz znacznie więcej niż wynika z umowy, masz wątpliwości dotyczące dodatków albo pracodawca odmawia zwiększenia etatu, skontaktuj się z kancelarią Advokatfirma Nierzwicki & Bluszko AS.
Kancelaria pomaga Polakom mieszkającym i pracującym w Norwegii m.in. w sprawach dotyczących wynagrodzenia, merarbeid i overtid, zwiększenia etatu, rozliczania czasu pracy, wypowiedzeń oraz innych problemów z zakresu norweskiego prawa pracy.
W takiej sprawie znaczenie mogą mieć przede wszystkim grafiki z ostatnich 12 miesięcy, lønnsslipp, ewidencja czasu pracy, wiadomości dotyczące dodatkowych zmian oraz treść umowy.
Im wcześniej dokumenty zostaną zabezpieczone i sprawdzone, tym łatwiej ustalić, czy pracownik ma prawo do większego etatu i czy dodatkowe godziny zostały prawidłowo rozliczone.
Stan informacji: 16 września 2026 r.
Advokatfirma Nierzwicki & Bluszko ASAdvokatfirma Nierzwicki & Bluszko AS
Jak oceniasz ten artykuł?
Dodaj komentarz
0 / 300
Wyślij
Jeszcze nikt nie skomentował
Napisz pierwszy komentarz