To było historyczne referendum: ćwierć wieku temu Norwegowie powiedzieli Unii „nie”

Zwycięstwo eurosceptyków nie przekreśliło stosunków Norwegii z państwami członkowskimi – kraj fiordów od dawna ściśle współpracuje z Europą, pozostawiając sobie jednocześnie upragnioną i oczekiwaną przez lata niezależność.

Stosunek Norwegów względem Unii Europejskiej od zawsze był bardzo podzielony, co świetnie obrazują wyniki referendum zarówno z 1972, jak i 1994 roku. Podczas pierwszego głosowania przy niemal 80-proc. frekwencji za wejściem do Unii opowiedziało się 46,5 proc., podczas gdy na „nie” było 53,5 proc. mieszkańców. W latach 90. różnica była jeszcze mniejsza, jednak 52,2 proc. głosów sprzeciwu wystarczyło, aby Norwegia nie zdecydowała się na wstąpienie do Wspólnoty.

Największe poparcie dla wejścia do Unii Europejskiej odnotowano w okręgach Oslo i Akershus, gdzie na „tak” było kolejno 66,6 proc. i 63,8 proc. mieszkańców. Po drugiej stronie szali znalazła się z kolei północ Norwegii – tam za przystąpieniem do Wspólnoty opowiedziało się mniej niż 30 proc. głosujących.

Niechęć społeczeństwa do członkostwa w UE mogła wynikać po pierwsze z historii Norwegii – po wieloletnich sojuszach z Danią i Szwecją kraj fiordów pełną niepodległość i niezależność uzyskał bowiem dopiero 17 maja 1905 roku. Ponadto jednym z najistotniejszych powodów wygranej przeciwników Unii są z pewnością kwestie finansowe – Norwegowie obawiali się przede wszystkim nałożenia odgórnych restrykcji związanych z branżą naftową oraz rybołówstwem, które już od lat są głównymi gałęziami norweskiego przemysłu. Ze względu na bardzo wysokie PKB Norwegia byłaby też zobowiązana do dokładania do unijnego budżetu wyższych kwot niż zyski, jakie czerpałaby z samego członkostwa. Takie argumenty wystarczyły, aby w 1994 roku niewielką różnicą głosów społeczeństwo po raz kolejny zadecydowało o niewstępowaniu do Wspólnoty.

Mimo że Norwegia oficjalnie nie należy do państw członkowskich Unii Europejskiej, wciąż jest z nimi silnie związana za sprawą umowy o krajach Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG) – to właśnie to porozumienie zapewnia krajowi fiordów wolny przepływ towarów, usług, kapitału oraz ludzi na terenie UE. Dzięki niemu obywatele Unii –  w tym Polacy – mogą też bez problemów mieszkać, uczyć się i pracować w Norwegii. To samo tyczy się też samych Norwegów, którzy bez ograniczeń mogą przemieszczać się po Europie.

W zamian za taką możliwość Norwegia – wraz z Islandią oraz Liechtensteinem – zobowiązała się jednak do przekazania niemałych środków finansowych, nazywanych Funduszami Norweskimi, które mają wspomóc zacieśnianie współpracy w Europie oraz wyrównanie sytuacji ekonomicznej i społecznej w krajach członkowskich. Największym beneficjentem Funduszy Norweskich jest Polska, która od 2004 roku otrzymała z tego tytułu już ponad miliard euro.