W norweskich klasach 1 i 2 ma być więcej zabawy. Co mówią badania?

Norweska Dyrekcja ds. Edukacji i Szkoleń (Udir) pracuje nad nową organizacją zajęć w klasach 1 i 2. Rozważa m.in. łączenie treści różnych przedmiotów i większą swobodę w układaniu dnia. Szkoła ma lepiej uwzględniać to, że dzieci uczą się i rozwijają w różnym tempie. Szczegółowe programy oraz podział godzin nie są jeszcze ustalone.

Badacze z OsloMet sprawdzili, jak wygląda codzienność najmłodszych uczniów. W projekcie zakończonym w 2024 roku połączyli ankiety, obserwacje zajęć oraz rozmowy z dziećmi, nauczycielami i dyrektorami. Porównali też odpowiedzi nauczycieli pierwszych klas z 2001 i 2021 roku. Raport końcowy i wcześniejsze części badania udostępnia Udir.

Jedna z różnic dotyczyła zabawy inicjowanej przez same dzieci. W 2001 roku 7 na 10 nauczycieli deklarowało, że poświęca jej dużo czasu. W 2021 roku taką odpowiedź wskazała już mniej niż połowa. Częściej pojawiały się za to zabawy organizowane przez nauczyciela. To porównanie deklaracji, a nie pomiar minut spędzonych na zabawie.

Szkolne zajęcia stały się przy tym bardziej różnorodne. Większość badanych pierwszoklasistów dobrze czuła się w szkole, lubiła się uczyć i znalazła nowych kolegów. Wyniki pokazują więc także mocne strony szkolnego startu.

Z perspektywy rodzica warto przyjrzeć się, co szkoła rozumie przez naukę przez zabawę. Gra z ustalonym zadaniem daje dziecku inne możliwości niż wymyślanie własnej historii, budowanie czy wspólne ustalanie zasad. W szkolnym dniu można znaleźć miejsce na obie te formy.

W części projektu obejmującej obserwacje 15 pierwszych klas badacze pytali uczniów o ich doświadczenia. Większość dzieci chciała więcej zabawy podczas dnia szkolnego. Równocześnie chętnie opowiadały o poznawaniu liter i zainteresowaniu norweskim lub matematyką.

Duże znaczenie miało dla nich znalezienie przyjaciół. Dla części dzieci trudny był początek w grupie, w której nikogo nie znały.

Płynie z tego wskazówka dla rodziców: o szkolnym starcie warto rozmawiać także przez pryzmat relacji. Dziecko może cieszyć się z poznanej litery, a jednocześnie martwić tym, z kim spędzi przerwę. Obie te sprawy wpływają na to, jak przeżywa pierwsze tygodnie w szkole.

Więcej czasu na wspólną zabawę może dać dzieciom więcej okazji do poznania kolegów i znalezienia swojego miejsca w klasie. To możliwa korzyść z planowanych zmian. Ich rzeczywiste efekty będzie można ocenić dopiero po wprowadzeniu nowych zasad.

W badaniach pojawiła się obserwacja, która może szczególnie zainteresować rodziców. Duży nacisk na poznawanie liter może pozostawiać mniej czasu na pisanie i kontakt z książkami. Badacze zwrócili uwagę, że nauczyciele rzadko czytali dzieciom na głos.

Kierująca projektem prof. Elisabeth Bjørnestad z OsloMet wskazywała, że wspólne czytanie powinno zajmować więcej miejsca w szkole. Łączyła je z rozwijaniem zainteresowania książkami. W przypadku dzieci wielojęzycznych podkreślała też jego znaczenie dla wzbogacania słownictwa.

Dla polskich rodzin w Norwegii to szczególnie ciekawy wniosek. Postępy w nauce języka łatwo oceniać przez to, co widać w zeszycie: zapisane litery, przeczytane wyrazy, wykonane ćwiczenia. Warto zainteresować się także książkami, których dziecko słucha, historiami, o których rozmawia, i słowami, które zaczyna rozumieć.

Wspólne czytanie w domu może być okazją do takich rozmów. Można zatrzymać się przy ilustracji, pozwolić dziecku przewidzieć dalszy ciąg albo zapytać, co myśli o zachowaniu bohatera.

Badacze zauważyli duże różnice między szkołami. W niektórych obserwowanych klasach zabawa była stałą częścią zajęć. W innych pojawiała się sporadycznie. Część sal miała mało miejsca i niewiele dostępnych materiałów do zabawy.

Dlatego naukowcy zalecili także lepsze warunki lokalowe i więcej wykwalifikowanych pedagogów. Zaproponowali m.in. obecność 2 pedagogów w pierwszych klasach liczących ponad 15 dzieci. To rekomendacja autorów badania, a nie przyjęty wymóg dotyczący obsady klas.

Sama zapowiedź większej ilości zabawy daje więc rodzicowi dopiero część obrazu. Znaczenie ma także to, czy dzieci mają gdzie się bawić. Ważne jest również, czy dorosły może zauważyć ucznia, który stoi z boku i potrzebuje pomocy w dołączeniu do grupy.

Część zmian dotyczy już obecnych uczniów. Od sierpnia 2026 roku w programach klas od 1 do 4 zapisano, że urządzenia cyfrowe należy wykorzystywać szczególnie ostrożnie. Nie powinny dominować podczas nauczania. Udir wyjaśnia też, że realizacja programu nie wymaga osobnego urządzenia dla każdego dziecka.

Urząd zaleca, by technologia pozostawiała przestrzeń na ruch, zabawę i rozmowę. Wskazuje również jej przydatność dla uczniów potrzebujących dodatkowego wsparcia, np. przy trudnościach z czytaniem i pisaniem. Szczegóły zawierają wytyczne Udir dotyczące ekranów w klasach od 1 do 4.

Przy ocenie szkolnego dnia warto zatem przyjrzeć się konkretnym zajęciom. Ile jest w nich rozmowy, ruchu, samodzielnego działania i pracy z nauczycielem? Sama obecność tabletu niewiele jeszcze o tym mówi.

Konsultacje dotyczące organizacji klas 1 i 2 trwają do 16 listopada 2026 roku. Chętne szkoły mają móc wprowadzać zmiany od jesieni 2027 roku. Dla objęcia wszystkich szkół nowymi przepisami Udir wskazuje termin 2028/2029. Aktualny harmonogram i opis planowanych zmian publikuje Udir.

Rodzice przyszłych pierwszoklasistów nie mają jeszcze gotowego opisu nowego dnia szkolnego. Badania podpowiadają jednak, o czym już teraz rozmawiać z dzieckiem po lekcjach. Obok pytania o to, czego się nauczyło, można zapytać o wspólną zabawę, przeczytaną historię czy kolegę, z którym spędziło czas. Takie odpowiedzi pomagają zobaczyć, jak dziecko odnajduje się w pierwszej klasie.