Svalbard pod większą kontrolą. Wiadomo, co stanie się z pięcioma polskimi stacjami

Nową strategię przedstawiono w środę, 7 października. Dokument przewiduje zwiększenie kontroli nad działalnością naukową na Svalbardzie, gdzie badania prowadzą instytucje z wielu państw. Władze w Oslo wskazują na zmiany klimatu i rosnącą aktywność badawczą. Zaostrzenie zasad wiążą również z pogarszającą się sytuacją bezpieczeństwa w Arktyce.

Osoby przyjeżdżające na Svalbard w celach badawczych będą musiały znać język norweski lub angielski. Wymagany poziom znajomości języka ma umożliwiać sprawne przekazywanie informacji dotyczących bezpieczeństwa oraz wezwanie pomocy w sytuacji zagrożenia. Zasada obejmie nie tylko naukowców. Będzie dotyczyć również innych pracowników uczestniczących w działalności badawczej na archipelagu.

Zmiany obejmą także wykorzystywaną aparaturę. Sprzęt przeznaczony do prowadzenia badań będzie musiał wcześniej uzyskać akceptację lokalnych władz. Nieprzestrzeganie nowych wymagań może skutkować utratą dostępu do miejsca prowadzenia prac. W skrajnych przypadkach możliwe będzie również odebranie prawa do prowadzenia badań na Svalbardzie.

Norwegia nie zamierza wydawać pozwoleń na tworzenie nowych stacji badawczych poza istniejącymi ośrodkami. Kolejne projekty mają być realizowane przede wszystkim z Ny-Ålesund lub Centrum Nauki Svalbardu (Svalbard Science Center) w Longyearbyen. Dodatkowe wymagania obejmą naukowców z państw, które nie mają własnej stacji na archipelagu. Będą oni musieli prowadzić badania przy udziale norweskiej instytucji pełniącej funkcję gospodarza.

Longyearbyen jest główną norweską osadą na Svalbardzie. Działają tam między innymi Centrum Uniwersyteckie na Svalbardzie (UNIS), Norweski Instytut Polarny oraz międzynarodowe centrum radarowe EISCAT, zajmujące się badaniami górnych warstw atmosfery i pogody kosmicznej. Ważnym ośrodkiem pozostaje również Ny-Ålesund, dawna osada górnicza przekształcona w centrum naukowe. Obecnie badania prowadzą tam przedstawiciele około 20 instytucji z różnych krajów.

Nowe ograniczenia dotyczące tworzenia i prowadzenia stacji badawczych nie obejmują istniejących polskich placówek na archipelagu. Polska ma tam pięć stacji: całoroczną Polską Stację Polarną Polskiej Akademii Nauk (PAN) w Hornsundzie oraz cztery sezonowe, należące do Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej i Uniwersytetu Wrocławskiego. Stacja należąca do toruńskiej uczelni w 2025 roku obchodziła 50-lecie działalności.