Amerykańsko-norweskie wędrówki drewnianej świątyni

Stavkirke to specjalny rodzaj świątyń słupkowo-klepkowych zbudowanych z drewna. Tego typu kościoły powstawały w Norwegii w okresie od X do XII wieku.

W 1893 roku zorganizowano w Chicago tzw. wystawę światową. W czasie tego wydarzenia prezentuje się dorobek kulturalny, naukowy i techniczny różnych krajów i narodów na całym świecie. Wystawa również znana jest pod bardziej rozpropagowaną nazwą „Expo”. W czasie wystawy drewniana świątynia poszła pod aukcyjny młotek. Nowy właściciel umiejscowił ją nad jeziorem Geneva w Wisconsin. Kościół jednak nie zagrzał tam zbyt długo miejsca. Odtąd świątynia kilkakrotnie zmieniała swoją lokalizację.

Na spotkanie w Chicago w 1893 roku wybrał się Christian Thams, autor zbudowanego w Orkdal norweskiego kościoła klepkowego, stavkirke, uznawanego za jeden z norweskich symboli silnie zakorzenionych w kulturze. Budowla Thamsa reprezentowała Norwegię na międzynarodowych targach. Jednak po zakończeniu wystawy w Chicago, kościół nie wrócił do kraju, w którym go zbudowano. Przez długie lata pozostał w Stanach Zjednoczonych, gdzie dwukrotnie zmieniał właścicieli.

Tak naprawdę obiekt nie został oficjalnie uznany za świątynię. Budynek nigdy nie służył do celów sakralnych. Kopię „stavkirke” zbudowano tylko w celu pokazania jej na wystawie. Oficjalna nazwa budowli to Thamspaviljongen. Określenie wzięło się od nazwiska rodziny Thams, posiadającej pierwszy w historii warsztat, w którym przygotowywało się pierwsze w Norwegii domy z prefabrykatów tzn. takie, gdzie większość elementów instalacyjnych można przygotować w fabryce, a na placu budowy składa się tylko utworzone wcześniej elementy.

W 1935 roku drewnianą kopię kościoła przeniesiono w inne miejsce w tym samym stanie. Odkupił ją Isak Dahle, norweski imigrant, na stałe mieszkający w Wisconsin, który miał w planach otwarcie skansenu. Świątynia długo służyła za atrakcję turystyczną w parku rozrywki połączonym z muzeum nazywanym Little Norway. W 2012 roku miejsce to zostało zamknięte, a eksponaty wystawione na sprzedaż.

Właśnie w tym czasie drewnianą świątynią zainteresowali się pomysłodawcy projektu „Heimatt”, którego celem stało się sprowadzenie wiekowej kopii stavkirke z powrotem do Orkdal. Peder O. Kvaale, jedna z osób zaangażowanych w akcję, był wnukiem cieśli, który wyrzeźbił część ornamentów zdobiących kościół.

Po negocjacjach z amerykańskim właścicielem udało się sfinalizować zakup i na początku listopada tego roku, kościół został przetransportowany do Norwegii. Wrócił do miejsca, w którym został zbudowany – do Orkdal. Zakup, zdemontowanie i przetransportowanie kościoła kosztowało 6 milionów koron.

W Polsce również można odwiedzić piękny kościół klepkowy. Świątynia Wang zawędrowała z Norwegii do Karpacza.