Norweski z przymrużeniem języka – Wielkanoc, czyli „Z nart swych wstanie”

Witajcie w Obcięty Czwartek! A może raczej w Sroczy... Albo... Jaki jest przymiotnik od słów łuna i blask? Wyłuniały Czwartek? Wyblaszczony? Dlaczego o to pytam? Bo Wielki Czwartek to po norwesku skjærtorsdag, a przecież  skjære ma wiele znaczeń, a żadne nie pasuje. A co z innymi słowami, które określają Wielkanoc? Zaraz je poznacie!
Dlaczego o to pytam? Bo Wielki Czwartek to po norwesku skjærtorsdag, a przecież  skjære ma wiele znaczeń, a żadne nie pasuje:

1. skjære – kroić, obcinać, 
2. en skjære – sroka (po łacinie pica pica, ja nie mogę...)
3. et skjær – łuna, blask.

Tak, żadna z tych odpowiedzi nie jest poprawna, bo skjærtorsdag pochodzi od staronorweskiego skirá, czyli czysty, zatem możemy to tłumaczyć jako Czwartek Oczyszczenia, o ile komuś to powie więcej niż Wielki Czwartek.

Dziwna jest ta norweska Påske, czyli Wielkanoc. Dla nas, Polaków, w większości przywiązanych do tradycji religijnych, priorytety są zupełnie inne. Ale nie jesteśmy tu od oceniania tylko od tłumaczenia.  A więc do dzieła! Dziś poznajemy norweskie wielkanocne słownictwo.

Palmesøndag – to nie niedziela ku czci Olofa Palmego, tylko Niedziela Palmowa.
Stille uke – cichy (spokojny) tydzień – u nas znany jako wielki
Langfredag – Wielki Piątek. Ba, tylko dlaczego Długi? W zasadzie tak mógłby się nazywać w Polsce, kiedy nabożeństwa trwają długo, kolana bolą od klęczenia i ciągnie się ten piątek niemiłosiernie... Ale w Norwegii, gdzie kościoły są puste, a ludzie tłumnie wsiadają do samochodów i wyjeżdżają na swoje hytty zatłoczonymi drogami?  Aha, wszystko jasne. Długie korki, długi piątek.

Zmartwychwstanie – teoretycznie oppstandelse, ale ja bym się zastanowił. Skoro Norwegowie spędzają Wielkanoc na nartach, może należałoby przetłumaczyć na język norweski zwrot „Z nart swych wstanie"…

1 i 2 Påskedag – dwa dni Świąt Wielkanocnych, ale bez lanego poniedziałku ani niczego podobnego do śmigusa-dyngusa. Może dlatego, że w Norwegii jest jeszcze śnieg a nie woda, więc to święto musiałoby się nazywać „śniegus-sypus" czy jakoś tak.

Jakie wyrazy kojarza się jeszcze z Wielkanocą?

kvikklunsj – popularny wafelek, podobno najbardziej podobny do polskiego „WW"
smågodt – żelki i słodycze kupowane na wagę, ale nie oszukujmy się – niezbyt smaczne
påskeegget – wielkie jajo ze słodyczami, papierowe lub czekoladowe,
påskekylling – kurczak wielkanocny
påskehare – zając wielkanocny
påskefrokost – śniadanie wielkanocne
påskeskinke – szynka wielkanocna
påskelammelår – wielkanocny udziec barani
påsketurmat – wielkanocne jedzenie wycieczkowe
påskevin – wino wielkanocne

I wszystko inne, czego jeszcze dusza zapragnie: påskecegły, påskepodkładki-pod-mysz, påskeśrubokręty, nie sprzedane choinki z Bożego Narodzenia jako påskejuletre… Dobra, nie zapędzajmy się za daleko, bo choć wszystko, co ma przedrostek påske, można sprzedać drożej, to przyzwoitość ma swoje granice i teraz trochę fantazjuję.

Ale prawdą jest, że Norwegowie mają påskekrim – kryminał wielkanocny, bardzo oryginalna tradycja, ale wiadomo nie od dziś – Skandynawowie kochają czytać kryminały.

Jak pewnie zauważyliście, tematy niektórych artykułów się powtarzają, więc gdyby zamienić przedrostki påske na jule, mielibyśmy Boże Narodzenie, a duża część świętujących nawet nie zauważyłaby różnicy.

Ale dla tych, którzy nie dają się wrobić i świętują świadomie Święto Zmartwychwstania Pańskiego –  życzę zdrowych i rodzinnych Świąt i, jak rzecze tradycja, Smacznego Jajka. Czyli krótko mówiąc – God Påske!  

Tekst: Jacek Janowicz
Ilustracje: Katarzyna Sadowska