Nagrody Nobla 2016: kim są tegoroczni laureaci?

W tym tygodniu poznaliśmy większość laureatów Nagrody Nobla. Kto jest zwycięzcą w dziedzinie nauk ekonomicznych poznamy w poniedziałek o godzinie 11.45, zaś ogłoszenie laureata w dziedzinie literatury zostało przeniesione na późniejszy, jeszcze nieokreślony termin.

Za co przyznano tegoroczne nagrody?

Tegoroczną nagrodę w dziedzinie medycyny i fizjologii otrzymał 71-letni Japończyk Yoshinori Ohsumi z Tokijskiego Instytutu Technologicznego.

Ohsumi otrzymał swoją nagrodę za odkrycie mechanizmu autofagii (autofagocytozy). To proces, który polega na na trawieniu przez komórkę obumarłych lub uszkodzonych elementów jej struktury. Ten proces występuje u wszystkich organizmów zawierających jądro komórkowe. Mechanizm ten wykorzystywany jest szczególnie w okresie niedoboru substancji odżywczych. Komórka podtrzymuje wówczas głównie procesy niezbędne do życia, a energię pozyskuje ze zbędnych elementów. Czyli mówiąc krótko, japoński naukowiec odkrył mechanizm tego, dlaczego nasz organizm „sam się zjada‟.

Nagrodę w dziedzinie fizyki otrzymała trójka naukowców z USA, Szkocji i Wielkiej Brytanii: David J. Thouless, F. Duncan M. Haldane and J. Michael Kosterlitz. Otrzymali ją za teorię topologicznych przejść fazowych i topologicznych faz materii.

Topologiczne stany materii i przejścia fazowe to materiały, które są tak cienkie, że można je niemal uważać za twór dwuwymiarowy.

To, za co fizycy otrzymali nagrodę, jest dość skomplikowane, dlatego jeden z członków komisji noblowskiej, która przyznaje tę nagrodę, wyjaśnił topologię za pomocą… precla, bajgla i bułki cynamonowej.

Nagrodę w dziedzinie chemii również otrzymała grupa naukowców z Francji, USA i Holandii: Jean-Pierre Sauvage, Sir J. Fraser Stoddart i Bernard L. Feringa. Zostali nagrodzeni za „opracowanie i syntezę maszyn molekularnych‟.

Maszyny molekularne to pojedyncze cząsteczki, które mogą wykonywać pracę. Przypominają podnośniki, mięśnie i silniki, ale... są widoczne tylko pod mikroskopem. Przełomowym osiągnięciem laureatów jest to, że udało im się wyprowadzić układy cząsteczek chemicznych ze stabilnych stanów równowagi, w której zwykle przebywają, i wprowadzić je do stanów o wyższych energiach, w których można sterować ich ruchami.

Maszyny molekularne mogą w przyszłości pozwolić na np. podawanie leków wprost do chorych komórek lub na ich usuwanie.

Tegorocznym laureatem Pokojowej Nagrody Nobla został prezydent Kolumbii Juan Manuel Santos. Nagrodzono go za wysiłek, jaki włożył w zakończenie wojny domowej w Kolumbii, która już trwa od 52 lat. Prezydent doprowadził do zawarcia porozumienia pokojowego z partyzantką Rewolucyjnych Sił Zbrojnych Kolumbii (FARC). Niestety, w referendum obywatele odrzucili porozumienie.

Wojna w Kolumbii pochłonęła życie co najmniej 220 tys. obywateli. Jest to jedna z najdłuższych wojen domowych w czasach współczesnych.

Kolejną nagrodą, która zostanie przyznana w poniedziałek 10 października jest Nagroda Nobla w dziedzinie ekonomii. To jedyna dodatkowa nagroda, o której nie wspomina w swoim testamencie Nobel. Z tego powodu formalnie nazywana jest Nagrodą Banku Szwecji im. Alfreda Nobla.

Co ciekawe, laureata Literackiej Nagrody Nobla poznamy w tym roku wyjątkowo późno. Miało się to odbyć w tym tygodniu, ale komitet, który przyznaje nagrodę, przełożył ogłoszenie zwycięzcy na późniejszy termin.

Nagrody Nobla przyznawane są od 1901 roku za wybitne osiągnięcia naukowe, literackie lub zasługi dla społeczeństw i ludzkości. Nagrody rozdawane są w dziedzinach: chemii, fizyki, medycyny i fizjologii oraz literatury. Jest jeszcze Pokojowa Nagroda Nobla za „najlepszą pracę na rzecz braterstwa między narodami, likwidacji lub redukcji stałych armii oraz za udział i promocję stowarzyszeń pokojowych”.

Dodatkowo, od 1968 roku Bank Szwecji przyznaje nagrodę imienia Alfreda Nobla w dziedzinie ekonomii.