Fuglenek – pogański zwyczaj i bożonarodzeniowa ozdoba na dobry rok

Norwegia była przez długi czas społeczeństwem rolniczym i do dzisiaj niektóre wiejskie tradycje są nadal żywe. Jednym z takich zwyczajów jest wywieszanie bożonarodzeniowych snopków z ziarnami, do których zlatują się wróble i inne ptaki szukające pożywienia. Okazuje się jednak, że ta tradycja wiąże się nie tylko z zimowym dokarmianiem ptaków.

Nie jest do końca jasne, kiedy pojawiły się pierwsze tego typu ozdoby. Wiadomo jedynie, że na początku osiemnastego wieku, władze kościoła uważały zwyczaj wywieszania świątecznych snopków za pogański. Pojawiały się teorie, że jest to symbol ofiary składanej Odynowi lub bogom utożsamianymi z płodnością.

Norweski dziewiętnastowieczny badacz i etnograf Eilert Sundt twierdził, że wywieszanie tajemniczej świątecznej ozdoby, do której zlatywały się ptaki, miało stanowić ochronę gospodarstwa przed złymi mocami. Julenek mogło również być magicznym zabezpieczeniem przed szkodnikami. Świąteczny snopek miał też ochronić przed zniszczeniem plonów i gwarantować obfite zbiory w nadchodzącym roku.

W XIX wieku julenek stało się symbolem romantycznych i sielskich świąt Bożego Narodzenia. Świąteczne snopki inspirowały również malarzy – niektóre reprodukcje obrazów przedstawiające julenek znajdziemy między innymi na wigilijnych pocztówkach.

Każdy region w Norwegii miał swoje własne wariacje na temat julenek. Jednak wszystkie łączyło kilka stałych zasad. Ważna była pora zawieszenia świątecznego snopka. Z reguły odbywało się to dokładnie w wigilijne południe. Ozdoba powinna być powieszona dość wysoko na kiju wetkniętym w ziemię lub umocowanym na drzewie. Współcześnie, w większych norweskich miastach, świąteczne snopki wiesza się np. na latarniach lub balkonach.

Ważne było również, aby nie odchodzić od razu od miejsca zawieszenia ozdoby, ale poczekać na pierwsze ptaki, które zlatywały się wokół snopków. Od rodzaju fruwających gości i ich zachowania również zależało to, jakie będą dni w nadchodzącym roku: czy wesołe i pełne radości (w przypadku nadlatującego wróbla, bogatki zwyczajnej lub gila), czy może przepełnione lękiem o przyszłość (jeśli pierwsze pojawiły się kruki). Zwracano również uwagę na to, czy ptaki z ochotą skubią ziarna. Jeśli poczęstunek im nie smakował, wróżyło to nie najlepszy rok dla rolnika.

Tradycja rozwieszania świątecznych snopków przetrwała w Norwegii do dziś. Widzieliście już w tym roku julenek w waszym mieście? Jeśli tak, przyślijcie zdjęcia do naszej redakcji: redakcja@mojanorwegia.pl lub umieścicie w komentarzach na naszym fanpage’u.