Nocny spór o Trybunał Konstytucyjny. Nawrocki przerwał podróż

W piątek wieczorem Anna Korwin-Piotrowska ogłosiła miesięczną przerwę w wykonywaniu obowiązków przez prezesa Trybunału Bogdana Święczkowskiego i jego zastępcę Bartłomieja Sochańskiego. Poinformowała też o przejęciu kierowania TK. Dotychczasowe kierownictwo zakwestionowało jej decyzje.

Równolegle prokurator generalny Waldemar Żurek wystąpił o uchylenie immunitetów obu sędziów, czyli zgodę na pociągnięcie ich do odpowiedzialności karnej. Sam wniosek nie oznacza stwierdzenia winy.

Pod budynkiem zebrali się politycy i zwolennicy prawicy sprzeciwiający się zmianom. Pojawiła się również policja, która informowała o zabezpieczaniu terenu po zgłoszeniu zagrożenia dla sędziów i pracowników. Jak relacjonował Onet, Nawrocki przyjechał po północy. Przy wejściu próbowano go powstrzymać i doszło do szarpaniny. Prezydent spędził w Trybunale kilka godzin i opuścił budynek przed godz. 5 rano.

W oświadczeniu opublikowanym przez Kancelarię Prezydenta, który według konstytucji czuwa nad jej przestrzeganiem, uznał wydarzenia za siłowe przejęcie organu państwa. Postawił na rozmowy: zapowiedział pilne konsultacje z przedstawicielami parlamentu.

Parlament uchwala ustawy, ale musi przestrzegać konstytucji. To ona określa podstawowe prawa obywateli i zasady działania państwa. Trybunał sprawdza, czy uchwalone przepisy są z nią zgodne. Jeśli stwierdzi naruszenie, jego wyrok może doprowadzić do usunięcia przepisu z obowiązującego prawa.

Sędziów TK wybiera Sejm na 9 lat. Po wyborze mają być niezależni od polityków i oceniać przepisy według konstytucji. Dotyczy to również ustaw uchwalonych przez większość, która ich wybrała. Te zasady zapisano w Konstytucji RP.

W 2026 roku Sejm wybrał nowych sędziów, ale Nawrocki nie przyjął ślubowania od części z nich. Złożyli je więc w Sejmie i domagali się rozpoczęcia pracy. Prezydent oraz Święczkowski kwestionują skuteczność tej procedury. Strony konfliktu nie zgadzają się zatem nawet co do tego, kto może orzekać w Trybunale. Tło tego sporu opisał Euronews.

Kryzys ma jednak dłuższą historię. Jednym z jego źródeł był wybór w 2015 roku sędziów na miejsca już obsadzone. Nieprawidłowość takiego wyboru potwierdził później Europejski Trybunał Praw Człowieka w sprawie Xero Flor przeciwko Polsce.

Prezydent konsekwentnie broni dotychczasowego kierownictwa Trybunału i uważa nocne działania za bezprawne przejęcie instytucji. Rząd uzasadnia je potrzebą umożliwienia pracy nowym sędziom. Podstawę prawną odsunięcia dotychczasowego kierownictwa krytykuje również prof. Marcin Matczak, którego stanowisko przytoczyła Wirtualna Polska. Wcześniejsze naruszenia prawa nie przesądzają, czy obecne działania są zgodne z przepisami.

Znaczenie wyroków TK dobrze pokazuje sprawa kobiet urodzonych w 1953 roku, które skorzystały z wcześniejszej emerytury. Po zmianie przepisów przy wyliczaniu ich emerytury po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego odejmowano od podstawy obliczeń kwoty już wypłaconych świadczeń. Skutkiem była niższa emerytura.

6 marca 2019 roku Trybunał uznał ten mechanizm, w odniesieniu do objętych wyrokiem kobiet z rocznika 1953, za niezgodny z konstytucją. W 2020 roku uchwalono ustawę, która umożliwiła przeliczenie świadczeń na korzystniejszych zasadach. Przebieg tej sprawy opisuje Rzecznik Praw Obywatelskich.

Tak wyrok Trybunału może przełożyć się na wysokość comiesięcznej wypłaty. Dlatego znaczenie ma to, czy jego rozstrzygnięcia są wykonywane przez inne instytucje państwa. Same nocne wydarzenia nie zmieniają jednak wysokości emerytur.