15 lat pracy w Norwegii. Ile naprawdę możesz dostać emerytury?

• Sam staż pracy w Norwegii nie pozwala określić wysokości przyszłej emerytury.
• Na świadczenie wpływają zarobki, okresy ubezpieczenia, wiek, przerwy w pracy i emerytura pracownicza.
• Polska i Norwegia wypłacają swoje części świadczeń zgodnie z okresami ubezpieczenia.
• Własną prognozę emerytury warto sprawdzić przed zakończeniem pracy.

Pod naszym artykułem o planowanym podnoszeniu wieku emerytalnego zdecydowana większość głosujących negatywnie oceniła pomysł dłuższej pracy. W chwili przygotowania tego tekstu 76 proc. z 98 uczestników ankiety było przeciw zmianom, argumentując, że w wielu zawodach trudno pracować do coraz późniejszego wieku. Kolejne 7 proc. zaakceptowałoby zmiany tylko wtedy, gdy osoby wykonujące ciężką pracę otrzymałyby realne wsparcie.

To oczywiście nie jest reprezentatywne badanie opinii, ale wynik dobrze pokazuje obawy wielu Polaków pracujących w Norwegii. Szczególnie tych, którzy od kilkunastu lat pracują na budowach, w transporcie, przemyśle, sprzątaniu czy przetwórstwie.

Czytaj: Norwegia podniesie wiek emerytalny. Ten rocznik odczuje zmiany jako pierwszy

Dla takich osób pytanie o wiek emerytalny szybko łączy się z drugim: skoro pracuję tu już tyle lat, to ile właściwie będę miał z tego emerytury?

Nie ma w Norwegii prostej stawki za każdy przepracowany rok. Nie można więc powiedzieć, że 10 lat pracy daje określoną kwotę, 15 lat inną, a po 20 latach każdemu należy się podobne świadczenie.

Dwóch Polaków może pracować w Norwegii dokładnie przez 15 lat, a mimo to mieć zupełnie inną prognozę emerytury.

Pierwszy przez cały ten czas pracował na pełny etat, miał stabilne zatrudnienie i regularne zarobki. Drugi pracował sezonowo, miał dłuższe przerwy albo przez część pobytu podlegał polskiemu systemowi ubezpieczeń. Formalnie obaj mogą powiedzieć: „pracowałem 15 lat w Norwegii”, ale ich sytuacja emerytalna będzie wyglądała inaczej.

Dlatego niewiele daje porównywanie się z kolegą, który mówi, że po kilkunastu latach pracy dostaje określoną kwotę. Jego zarobki, wiek, historia ubezpieczenia czy moment rozpoczęcia pobierania świadczenia mogą być zupełnie inne.

Przykład: dwie osoby, obie po 15 lat pracy Załóżmy dla uproszczenia, że obie osoby urodziły się po 1963 roku i przez całe 15 lat miały dochód zaliczany do emerytury. Pierwsza zarabiała średnio 400 000 NOK rocznie. Przy nowych zasadach do praw emerytalnych zapisywane jest 18,1 proc. dochodu. To około 72 400 NOK praw emerytalnych za rok, czyli około 1,09 mln NOK po 15 latach – jeszcze przed uwzględnieniem indeksacji. Druga zarabiała średnio 700 000 NOK rocznie. W jej przypadku byłoby to około 126 700 NOK rocznie, czyli około 1,9 mln NOK po 15 latach. Obie osoby mówią: „pracowałem 15 lat w Norwegii”. Tymczasem już na tym uproszczonym przykładzie różnica w zapisanych prawach emerytalnych wynosi ponad 800 tys. NOK. To nadal nie jest kwota, którą dostaną na konto. Przy przejściu na emeryturę NAV przelicza zgromadzone prawa na świadczenie według wieku i przewidywanego okresu pobierania. Dlatego ta sama osoba może mieć inną miesięczną emeryturę, jeśli zacznie ją pobierać np. wcześniej albo później.

Na wysokość przyszłej emerytury wpływa przede wszystkim to, ile zarabiałeś w kolejnych latach i jak długo faktycznie podlegałeś norweskiemu systemowi. Znaczenie ma również rok urodzenia, przerwy w zatrudnieniu, moment rozpoczęcia pobierania świadczenia oraz dodatkowa emerytura od pracodawcy.

Norwegia stosuje różne sposoby obliczania świadczeń dla różnych roczników. Osoby urodzone w latach 1954–1962 są objęte zasadami przejściowymi. Dla urodzonych w 1963 roku lub później obowiązują nowe zasady.

W tym systemie co roku do praw emerytalnych zapisywane jest 18,1 proc. dochodu emerytalnego, do określonego limitu 7,1 G. Nie oznacza to, że taka część pensji trafia na osobne konto. Jest to sposób, w jaki norweski system zapisuje wypracowane prawa, na podstawie których później obliczana jest emerytura.

Dlatego znaczenie ma każdy kolejny rok z dochodem. Osoba, która pracuje dłużej i regularnie zarabia, może dalej zwiększać swoje przyszłe świadczenie.

Nie należy też liczyć emerytury według prostego wzoru „15 lat z 40”. Liczba 40 lat ma znaczenie w określonych częściach norweskiego systemu, między innymi przy pełnym okresie ubezpieczenia i świadczeniu gwarantowanym. Nie oznacza jednak, że osobie pracującej wystarczy podzielić „pełną norweską emeryturę” przez 40 i pomnożyć wynik przez liczbę lat pracy.

15 lat pracy na pełny etat z dobrymi zarobkami może dać zupełnie inny wynik niż 15 lat pracy sezonowej lub z długimi przerwami.

Zamiast zgadywać na podstawie stażu lub porównywać się z innymi, można sprawdzić własną prognozę.

MultiNOR przygotowuje kalkulację przyszłej emerytury na podstawie danych dostępnych w oficjalnym systemie. Można również sprawdzić, czy według obecnych zasad istnieje możliwość wcześniejszego rozpoczęcia pobierania emerytury.

Sprawdź swoją kalkulację emerytury z Norwegii →

Według obecnych zasad emeryturę z NAV można standardowo pobierać od 67. roku życia. Część osób może rozpocząć wypłatę już od 62 lat, jeśli zgromadzone prawa emerytalne są odpowiednio wysokie.

Norwegia przygotowuje jednak stopniowe podnoszenie tych granic. Pierwsze zmiany mają dotyczyć osób urodzonych w 1964 roku i później. Szczegółowe przepisy są nadal przygotowywane, dlatego nie wszystkie podawane dziś wyliczenia dla konkretnych roczników należy traktować jako ostateczne.

Dla osoby, która od lat pracuje w Norwegii, ważny jest jednak jeszcze jeden element. Moment rozpoczęcia pobierania świadczenia wpływa na jego miesięczną wysokość.

Jeżeli emerytura zostanie rozpoczęta wcześniej, zgromadzone prawa są rozkładane na dłuższy okres i miesięczna wypłata jest zazwyczaj niższa. Dłuższa praca i późniejsze rozpoczęcie pobierania świadczenia mogą z kolei podnieść miesięczną kwotę.

Dlatego przy planowaniu przyszłości lepiej nie ograniczać się do pytania „ile dostanę po 15 latach?”. Bardziej przydatne jest sprawdzenie, ile pokazuje moja obecna prognoza i co zmieni jeszcze rok, trzy albo pięć lat pracy.

To może być istotne zwłaszcza dla osoby po pięćdziesiątce, która zastanawia się, czy zostać w Norwegii jeszcze kilka lat, wrócić do Polski albo zmniejszyć wymiar pracy.

To kolejna rzecz, o której łatwo zapomnieć.

Państwowa emerytura z NAV może być tylko jedną częścią przyszłych dochodów. Osoba pracująca w Norwegii może mieć również pieniądze odkładane przez pracodawcę w pracowniczym programie emerytalnym. Po kilku zmianach pracy środki mogą znajdować się u różnych dostawców.

Część pracowników ma także prawo do AFP, czyli dodatkowego świadczenia emerytalnego. Nie przysługuje ono automatycznie każdemu. Ważne są między innymi warunki zatrudnienia i to, czy zakład pracy jest objęty odpowiednim programem.

Sprawdź informacje o dodatkowej emeryturze AFP →

Dlatego osoba, która chce wiedzieć, jak będzie wyglądała jej sytuacja po zakończeniu pracy, powinna patrzeć szerzej niż tylko na jedną kwotę z NAV.

Wielu Polaków pracujących dziś w Norwegii wcześniej przez kilkanaście lub kilkadziesiąt lat pracowało w Polsce. Te okresy nie przepadają.

Polska i Norwegia są objęte zasadami koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W określonych sytuacjach okresy ubezpieczenia z różnych krajów mogą być brane pod uwagę przy ustalaniu prawa do świadczenia. Nie oznacza to jednak, że polskie zarobki zostaną przez NAV potraktowane jak zarobki norweskie.

Co do zasady każde państwo oblicza i wypłaca swoją część. Osoba, która przepracowała na przykład 20 lat w Polsce i 15 lat w Norwegii, może więc w przyszłości otrzymywać świadczenia z obu systemów.

Sam powrót do Polski nie powoduje utraty praw emerytalnych wypracowanych w Norwegii.

Nieco inaczej może wyglądać sytuacja osób wysyłanych do Norwegii przez polskie firmy. Jeżeli pracownik miał dokument A1 i nadal podlegał polskiemu systemowi ubezpieczeń, okres takiej pracy mógł budować prawa emerytalne przede wszystkim w Polsce.

Dlatego samo stwierdzenie „pracowałem w Norwegii przez 15 lat” nie zawsze wystarcza. W niektórych przypadkach trzeba sprawdzić, kto był pracodawcą, gdzie były opłacane składki oraz które dochody i okresy są rzeczywiście widoczne w norweskim systemie.

Prognozę można sprawdzić wcześniej, nawet jeżeli do zakończenia pracy zostało jeszcze wiele lat.

Daje to odpowiedź na dużo praktyczniejsze pytania: czy kilka dodatkowych lat pracy znacząco poprawi świadczenie, kiedy najwcześniej można rozpocząć jego pobieranie, czy istnieje emerytura pracownicza albo AFP i jak wygląda sytuacja po ewentualnym powrocie do Polski.

Kalkulacja nie jest ostateczną decyzją NAV. Pokazuje prognozę na podstawie danych dostępnych obecnie w systemie. Jeżeli brakuje w nim któregoś okresu zatrudnienia lub dochodu, może być potrzebne dodatkowe wyjaśnienie.

Sprawdź, jak może wyglądać Twoja emerytura z Norwegii →

Jeżeli jesteś już blisko emerytury, samo wyliczenie nie wystarczy. Emerytura z NAV nie zaczyna być wypłacana automatycznie po osiągnięciu odpowiedniego wieku. Trzeba jeszcze złożyć wniosek i wybrać moment rozpoczęcia wypłaty.

MultiNOR pomaga również w przygotowaniu wniosku o emeryturę z Norwegii oraz w ustaleniu potrzebnych dokumentów.

Zobacz pomoc przy wniosku o emeryturę z NAV →

Jeżeli przy załatwianiu spraw pojawi się dokument z Polski albo pismo z NAV, MultiNOR wykonuje również tłumaczenia polsko-norweskie. Dokument można przesłać online do wyceny.

Prześlij dokument do wyceny tłumaczenia →

Dyskusja o podnoszeniu wieku emerytalnego dopiero się zaczyna i w kolejnych latach będzie dotyczyć coraz większej grupy pracujących.

Nie oznacza to jednak, że trzeba czekać na ostateczny kształt reformy, żeby zainteresować się własną emeryturą.

Jeżeli pracowałeś w Norwegii 10, 15 czy 20 lat, możesz już dziś sprawdzić, jakie prawa udało Ci się wypracować i jak może wyglądać przyszłe świadczenie.

Bo ostatecznie nie chodzi o to, ile lat pracował kolega. Chodzi o Twoje lata, Twoje zarobki i Twoją emeryturę.

Artykuł ma charakter informacyjny. Szczegółowe przepisy dotyczące przyszłego podnoszenia granic wieku emerytalnego są nadal przygotowywane. Kalkulacja jest prognozą sporządzaną na podstawie danych dostępnych w systemie i nie stanowi ostatecznej decyzji NAV.