Weganie chcą dotacji jak kościoły. Norweski spór wraca do sądu

W Norwegii państwo finansuje także wspólnoty osób, które nie wierzą w Boga. Z takiego wsparcia korzystają między innymi humaniści. Norsk vegansamfunn uważa, że jego członkowie również tworzą wspólnotę opartą na przekonaniach o człowieku i świecie. Stara się więc o rejestrację jako livssynssamfunn, czyli wspólnota światopoglądowa.

W 2026 roku stawka dotacji wynosi 1611 koron rocznie za każdego członka spełniającego ustawowe warunki. Pieniądze trafiają do organizacji na jej działalność. Wysokość wsparcia wylicza się na podstawie publicznych wydatków na Kościół Norwegii w przeliczeniu na członka.

To właśnie ten element norweskiego systemu może zaskakiwać: państwo wspiera zarówno wspólnoty religijne, jak i niereligijne. Musi więc rozstrzygać, które organizacje mieszczą się w ustawowej definicji.

Norsk vegansamfunn przekonuje, że jego zasady wykraczają poza wybór jedzenia. W deklaracji światopoglądowej pisze o unikaniu przemocy, sprzeciwie wobec dyskryminacji ludzi i odpowiedzialności za przyrodę.

W ofercie ma navnefest, czyli świeckie powitanie dziecka, konfirmacje dla młodzieży oraz ceremonie ślubne i pogrzebowe. Konfirmacja ma tutaj świecki charakter i obejmuje zajęcia o etyce oraz samodzielnym myśleniu. Sama ceremonia ślubna prowadzona przez stowarzyszenie nie oznacza zawarcia prawnie ważnego małżeństwa.

Oferta nie znaczy jednak, że wszystkie te uroczystości już się odbyły. W wyroku z 2025 roku sąd odnotował, że organizacja nie przeprowadziła jeszcze wówczas konfirmacji, navnefest ani pogrzebu człowieka.

Odbywały się natomiast ceremonie róż. Zgodnie z opisem stowarzyszenia uczestnicy spotykają się między innymi w pobliżu rzeźni, zachowują ciszę i składają kwiaty na znak żałoby po zabijanych zwierzętach. Bez transparentów i okrzyków.

3 lipca 2025 roku Oslo tingrett, sąd pierwszej instancji, utrzymał odmowę rejestracji. W uzasadnieniu wskazał, że działalność organizacji skupiała się przede wszystkim na przeciwdziałaniu wykorzystywaniu i cierpieniu zwierząt. Uznał ten zakres za zbyt wąski, by spełniał wymagania ustawy.

Sąd zaznaczył przy tym, że odmowa nie zmienia ochrony wegan przed dyskryminacją. Dopuścił też możliwość innej oceny w przyszłości, jeśli szersza działalność światopoglądowa organizacji się rozwinie.

To pytanie pojawia się również w wyroku. Sąd wskazał, że przy tak szerokim rozumieniu wspólnoty światopoglądowej o wsparcie mogłyby zabiegać także organizacje klimatyczne czy obrońcy przyrody, choćby na śluby neutralne klimatycznie.

Nie wystarczy jednak wymyślić nazwę i zebrać ludzi o podobnych poglądach. Jak wyjaśnia rządowy przewodnik, liczy się wspólne praktykowanie przekonań oraz spójny pogląd na miejsce człowieka w świecie i podstawowe pytania etyczne. Sama grupa internetowa to za mało. W 2026 roku do dotacji potrzeba również co najmniej 100 członków spełniających ustawowe warunki.

Ewentualna wygrana Norsk vegansamfunn mogłaby być argumentem dla kolejnych organizacji. Nie dawałaby im automatycznie prawa do pieniędzy. Każda nadal musiałaby spełnić wymagania ustawy.

Stowarzyszenie odwołało się od wyroku. Według oficjalnego kalendarza sądu rozprawa w Borgarting lagmannsrett odbędzie się od 3 do 5 listopada. Spór dotyczy tego, czy ta konkretna organizacja spełnia warunki rejestracji jako wspólnota światopoglądowa.