Czy jesteś zapisany do kościoła bez swojej wiedzy? Sprawdź to w norweskim rejestrze

Temat wrócił po publikacji dziennika „VG”. Dwie osoby odkryły, że figurują jako członkowie Marokkansk Trossamfunn w Oslo, choć – jak twierdzą – nigdy się do tej wspólnoty nie zapisywały. Jedna z nich widniała na listach stanowiących podstawę do obliczenia dotacji w 2025 i 2026 roku. Wspólnota poinformowała, że nie potrafi dziś udokumentować, w jaki sposób doszło do tego konkretnego zapisu. Starsze papierowe formularze miały zostać zniszczone po cyfryzacji rejestru w 2020 roku. Statsforvalteren rozpoczął sprawdzanie sprawy, a wypłata tegorocznej dotacji dla wspólnoty została wstrzymana na czas kontroli. Po publikacjach Norwegowie masowo zaczęli sprawdzać swoje dane. Od poniedziałku do środy przed południem usługa Brønnøysundregistrene odnotowała prawie 100 tys. logowań. Nie oznacza to jednak 100 tys. różnych osób – statystyka dotyczy liczby wejść do systemu.

Wspólnoty religijne i światopoglądowe, z wyjątkiem Norweskiego Kościoła (Den norske kirke), co roku przekazują listy osób, za które chcą otrzymać dotację. Na listach znajdują się norweskie numery personalne (fødselsnummer), a dane mają odzwierciedlać stan na 1 stycznia danego roku. Brønnøysundregistrene porównuje numery z rejestrem ludności (Folkeregisteret), rejestrem Den norske kirke oraz listami innych wspólnot. Kontrola pozwala ustalić m.in., czy dana osoba mieszka w Norwegii i czy nie została zgłoszona jednocześnie przez kilka organizacji. System ma jednak ważne ograniczenie: nie sprawdza, czy człowiek rzeczywiście sam zapisał się do wspólnoty albo został do niej prawidłowo zapisany przez rodziców jako dziecko. Ten warunek musi spełnić sama organizacja. Jeżeli numer personalny figuruje równocześnie w Den norske kirke albo na listach kilku zarejestrowanych wspólnot, żadna z nich nie otrzyma za tę osobę dotacji. Samo członkostwo w więcej niż jednej organizacji nie jest zakazane, ale taka osoba nie jest liczona przy wypłacie wsparcia.

Stawka dotacji w 2026 roku wynosi 1611 NOK za członka spełniającego warunki. Została obliczona na podstawie wydatków państwa i gmin na jednego członka Den norske kirke. Wspólnoty spoza Norweskiego Kościoła mogą w tym roku otrzymać łącznie około 1,29 mld NOK. Od 1 stycznia 2026 roku organizacja musi mieć co najmniej 100 członków uwzględnianych przy dotacji. Wcześniej wymagano 50 osób. Sam wpis widoczny na profilu nie przesądza jeszcze, że organizacja dostała pieniądze właśnie za tę osobę. Musi również spełnić pozostałe warunki, m.in. dotyczące liczby członków, sprawozdania i rozliczeń. Minister ds. dzieci i rodzin Lene Vågslid uznała zapisywanie osób wbrew ich woli za niedopuszczalne. Po ujawnieniu sprawy zapowiedziała analizę, czy przepisy i kontrole wspólnot powinny zostać zaostrzone.

Sprawdzenie własnych danych zajmuje kilka minut:

1. Wejdź na stronę Min side w Brønnøysundregistrene.
2. Zaloguj się przez ID-porten, na przykład za pomocą BankID.
3. Wybierz zakładkę „Tros- og livssynssamfunn”.
4. Sprawdź, czy widnieje tam wspólnota, do której należysz, i czy nie ma wpisu, którego nie rozpoznajesz.

O udostępnienie informacji można także poprosić telefonicznie. Urząd nie poda ich podczas rozmowy, lecz wyśle list na adres zapisany w Folkeregisteret.

Osoba, która ukończyła 15 lat, sama występuje o dostęp do swoich danych. Może zalogować się na Min side albo zadzwonić do Brønnøysundregistrene. W przypadku dziecka poniżej 15. roku życia rodzic powinien zadzwonić pod numer 75 00 75 00. Infolinia w tej sprawie działa w dni powszednie w godz. 9:00–12:00. Informacja o członkostwie zostanie wysłana pocztą na adres dziecka zarejestrowany w Folkeregisteret.

Brønnøysundregistrene kontroluje listy na potrzeby dotacji, ale nie zapisuje ludzi do wspólnot i nie może ich z nich wypisać. Jeśli widzisz nieznaną organizację albo członkostwo, które powinno już być zakończone:

1. Zachowaj nazwę wspólnoty i datę sprawdzenia. Możesz również zrobić zrzut ekranu.
2. Skontaktuj się pisemnie bezpośrednio ze wspólnotą i zażądaj poprawienia danych lub wypisania z rejestru.
3. Poproś o pisemne potwierdzenie zmiany oraz datę jej dokonania.
4. Jeśli po wypisaniu wspólnota nadal zgłasza cię na liście do dotacji, powiadom właściwego Statsforvalteren.

Wspólnoty same określają procedurę przyjmowania członków, ale muszą umożliwić wystąpienie z organizacji w formie pisemnej. Od ukończenia 15 lat można zapisać się lub wypisać samodzielnie. Za młodsze dziecko decyzję podejmują osoby sprawujące władzę rodzicielską. Sprawy dotyczące organizacji z siedzibą w Oslo, Akershus, Østfold lub Buskerud obsługuje Statsforvalteren i Østfold, Buskerud, Oslo og Akershus. W przypadku wspólnot z pozostałych części kraju zgłoszenie trafia do Statsforvalteren i Agder. Jeśli problem dotyczy niezgodnego z prawem przetwarzania danych osobowych, można również złożyć skargę do Datatilsynet.

Dane widoczne w Brønnøysundregistrene są aktualizowane raz w roku. Rejestr nie pokazuje na bieżąco każdego zapisu i wypisania, dlatego po poprawieniu danych stary wpis może przez pewien czas nadal być widoczny. Z tego powodu dobrze zachować potwierdzenie otrzymane od wspólnoty. Brak organizacji na profilu również nie zawsze oznacza brak członkostwa. Wspólnota mogła nie ubiegać się o dotację, nie osiągnąć wymaganego limitu 100 osób, zapisać członka po 1 stycznia albo nie przekazać jego prawidłowego numeru personalnego.

Dla Polaków mieszkających w Norwegii nie jest to zupełnie nowy problem. W latach 2011–2014 diecezja katolicka w Oslo korzystała z tzw. metody książki telefonicznej. Na listę dopisywano osoby na podstawie nazwisk kojarzonych z krajami katolickimi, m.in. z Polską, Wietnamem, Hiszpanią i Filipinami. W ten sposób wykazano około 50 tys. nowych członków, a część osób nie wiedziała, że została zarejestrowana. Ówczesna sprawa dotyczyła innych zasad i innej organizacji, ale pokazała ten sam problem: kontrola poprawności numeru personalnego nie zastępuje sprawdzenia, czy człowiek rzeczywiście wyraził zgodę na członkostwo. Dziś można to zweryfikować samodzielnie po zalogowaniu do państwowej usługi.